مروری بر سنترفا

حقوقی که زن و شوهر بر گردن یکدیگر دارند

مجموعه : بعد از ازدواج

«و قال ربکم ادعونی استجب لکم ان الذین یستکبرون عن عبادتی سیدخلون جهنم داخرین»

و خدای شما فرمود که: مرا بخوانید تا دعای شما را مستجاب کنم و آنان که از دعا و عبادت من اعراض و سرکشی نمایند با ذلت وارد دوزخ می‌شوند. سوره مومن آیه 60

یکی از آیات سوال برانگیز قرآنی آیه فوق است. براساس این آیه شریفه خداوند تضمین فرموده است که دعاهای بندگانش را اجابت خواهد کرد. در حالی که می‌بینیم بیشتر دعاهای بندگان به اجابت نمی‌رسد و با مقایسه دستهای نیازمندی که به سوی پروردگار بلند می‌شود و انبوه تقاضاهای موجود، تعداد بسیار کمی از دعاها مستجاب می‌گردد، در اینجا این پرسش مطرح می‌شود که با وجود تضمین خداوند بر اجابت خواسته‌های بندگان علت عدم اجابت دعاها چیست؟
مفسران بزرگوار که درصدد پاسخگویی بر آمده‌اند به طور عمده دو پاسخ را عنوان کرد‌ه‌اند:
1- اجابت دعا به شرایط گوناگونی بستگی دارد که مهمترین آنها عدم آلودگی انسان به بسیای از گناهان و معاصی است زیرا اصولاً معصیت و نافرمانی حق تعالی بزرگترین مانع اجابت دعا محسوب می‌شود.
2- مصلحت اندیشی پروردگار که سرچشمه حکمت‌هاست ایجاب می‌کند که برخی از دعاها پذیرفته شود و برخی دیگر به اجابت نرسد زیرا خداوند آگاه به مصالح بشر، اجابت هر دعایی را به مصلحت نمی‌داند و این امر نیز به خیر و صلاح بشر است (همچون پدری مهربان که خواسته‌های فرزندش را به لحاظ مصلحت وی برآورده نمی‌سازد.)
این دو پاسخ عمده گرچه در جای خود درست و قابل پذیرش است اما در اینجا کمتر می‌تواند پرسشگران را قانع سازد به ویژه آنکه خداوند قاطعانه در آیه شریفه اجابت دعا را تضمین فرموده است زیرا عبارت آیه به گونه‌ای است که برای اجابت دعاهای بندگان هیچ قیدی در آن ذکر نشده است وانگهی تخصیص زدن اکثر دعاهای رایج و اخراج آنها از شمول و عموم آیه شریفه، با بلاغت کلمات الهی ممکن است سازگار نباشد. بنابراین باید در پی پاسخی متقن بود تا بتواند هم با سیاق آیه سازگار باشد و هم پاسخ قانع کننده‌ای به پرسشگر بدهد.
وقتی با دقت آیات قرآنی را بررسی می‌کنیم می‌بینیم نوع دعاهایی که خداوند ضمانت اجابت آن را فرموده است دارای ویژگی خاصی است که باید با رعایت آن خصوصیت و ویژگی همراه با خلوص و پای بندی به ارزشها و تلاش و حرکت انسان به سمت هدف برای وصول به مقصد باشد اینجاست که دعای بندگان قطعاً مورد اجابت قرار خواهد گرفت. به عبارت بهتر خواسته انسان و تقاضاهای او از پروردگار باید به صورتی باشد که با اهداف آفرینش انسان و خواسته الهی سنخیت داشته باشد. یعنی دعای بندگان به پیشگاه ربویت باید برای تعالی روح، کسب فضیلتهای انسانی، ترقی معنوی، پیشرفت و هدایت باشد و بالاخره دعا به منظور بالا رفتن درجات معنوی انسان به پیشگاه پروردگار عرضه شود، پس دعاهای واقعی را باید از این زاویه نگریست، در حالی که اکثر دعاهای رایج مردم عادی خواسته‌های جزئی مادی و کم ارزشند که از ابعاد معنوی تهی است.
در راستای دعاهای واقعی آن دو مانع بزرگ اجابت دعا یعنی گناه و عدم مصلحت دعا کننده، از سر راه دعاهای معنوی برداشته می‌شود، زیرا استغفار از گناه و طلب عفو و بخشش در صدر این نوع دعاها قرار می‌گیرد، و خدای متعال هم توبه و استغفار بندگان را می‌پذیرد.
و اما عدم مصلحت اجابت دعا دیگر در دعاهای معنوی مطرح نیست چون بندگان دعاهایی به پیشگاه حضرت حق عرضه می‌دارند که به افزایش معرفت الهی و کمالات و فضائل روحی آنها بیانجامد و قطعاً اجابت اینگونه دعا در اینجا به مصلحت دعا کننده است.
بنابراین با رفع آن دو مانع بزرگ راه برای اجابت دعاهای معنوی هموار می‌شود.
بهترین مصادیق دعای واقعی، را می‌توانیم در قرآن کریم و کلمات الهی جستجو کنیم. خداوند از زبان انبیاء و اولیاء خود نمونه دعاهایی را بیان می‌کند که دارای ویژگی‌های یاد شده است یعنی رسیدن به اهداف معنوی و الهی و اگر دعاهایی در قرآن از زبان انبیاء مطرح شده که ظاهراً در ارتباط با امور دنیا است، در باطن اهداف عالی معنوی مدنظر قرار گرفته است.
حضرت زکریا (ع) فرزند را برای ادامه رسالت و هدایت انسان‌ها می‌خواهد نه به خاطر دلخوشی پدر به داشتن فرزند، کلمات حضرت زکریا (ع) و نجوای وی گویای همین حقیقت است زیرا تعبیر آن حضرت از فرزند کلمه «ولی» است نه «ولد» یعنی ثمره زندگی او می‌بایست یکی از اولیا خدا باشد و وراثت او منجر به استمرار مسیر نبوت و هدایت انسان‌ها گردد.

«فهب لی من لدنک ولیاً یرثنی و یرث من ال یعقوب و اجعله رب رضیاً»
خداوندا از لطف خاص خود جانشینی به من ببخش که وارث من و دودمان یعقوب باشد.
مریم آیه 6
سلیمان پیامبر (ع) ملک و سلطنت را با انگیزه قدرت طلبی و بهره برداری از امتیازات حاکمیت نمی‌خواست بلکه این امکانات و قدرت را صرف هدایت انسانها می‌کرد تا پرچم توحید برافراشته بماند و عدالت در زمین مسقر شود. اتفاقاً تنها موردی که در قرآن دعای پیامبر خدا مورد اجابت قرار نمی‌گیرد، دعای حضرت نوح (ع) نسبت به فرزندش می‌باشد که وی ازعواطف پدری خواهان نجات او از طوفان است و خداوند چنین خواسته‌ای را برآورده نمی‌سازد. (حتی اگر نبی مقرب درگاه الهی بخواهد)
در آیات قرآنی دعاهایی که فرشتگان و حاملان عرش الهی در حق بندگان به درگاه حق تعالی عرضه می‌دارند همه در جهت رسیدن بندگان به سعادت ابدی است: «الذی یحملون العرش و من حوله یسبحون بحمد ربهم و یومنون به ویستغفرون للذین امنوا ربنا وسعت کل شی رحمه و علماً فاغفر للذین تابوا و اتبعوا سبیلک وقهم عذاب الجحیم» «ربنا و ادخلهم جنات عدن التی وعدتهم و من صلح من ابائهم و ازواجهم و ذریاتهم انک انت العزیز الرحیم»
فرشتگانی که حاملان عرشند و آنان که پیرامون آن (در طوافند) به تسبیح و ستایش حق مشغولند، و به خدا ایمان دارند، و برای مومنان استغفار می‌کنند، (و می‌گویند) ای پروردگار که دانش و رحمت بی‌انتهایت همه اهل عالم را فرا گرفته است تو به لطف و کرم گناه آنان که توبه کردند و راه رضای تو را پیمودند ببخش و آنان را از عذاب دوزخ مصون دار. پروردگارا تو آنان را در بهشت جاویدان که به آنان وعده فرمودی با پدران (و مادران) و همسران و فرزندانشان هر کدام که صالح بودند وارد ساز که تو توانا و حکیمی. سوره غافر ایات 6-7
همچنین با مرور اجمالی در قرآن کریم نسبت به دعاهای بندگان خاص خدا و خردمندان نیز می‌بینیم همان ویژگی دعای انبیاء و فرشتگان در چنین دعاهایی موج می‌زند:
«الذین یذکرون الله قیاماً و قعوداً و علی جنوبهم و یتفکرون فی خلق السموات و الارض … سبحانک فقنا عذاب النار» «ربنا اننا سمعنا منادیا ینادی للایمان ان آمنوا بربکم فامنا. ربنا فاغفر لنا ذنوبنا و کفر عنا سیائتنا و توفنا مع ا لابرار. ربنا و آتنا ما وعدتنا علی رسلک و لاتخزنا یوم القیمه انک لاتخلف المیعاد»
آنهایی که خدا را در حال ایستاده و نشسته و آنگاه که به پهلو خوابیده‌اند، یاد می‌کنند و در سراسر آفرینش آسمانها و زمین می‌اندیشند، (و می‌گویند) بارالها اینها را بیهوده نیافریده‌ای. منزهی تو، ما را از عذاب دوزخ نگاه دار، پروردگارا ما چون صدای منادی تو را شنیدیم، که به ایمان دعوت می‌کرد که: به پروردگار خود ایمان بیاورید. و ما ایمان آوردیم، پروردگارا از گناهان ما درگذر و بدی‌های ما را بپوشان و هنگام جان سپردن ما را با نیکان و صالحان محشور گردان، پروردگارا آنچه را که به وسیله پیامبرانت به ما وعده فرمودی به ما عطا کن، و ما را در روز رستاخیز رسوا مگردان زیرا تو هیچ‌گاه از وعده خود تخلف نمی‌کنی. سوره آل عمران آیه 190-194
آیات آخر سوره بقره نیز دعای مومنان برای خود دارای همین مضامین است: «ربنا لا تواخذنا ان نسینا او اخطانا ربنا و لاتحمل علینا اصرا کما حملته علی الذین من قبلنا ربنا و لا تحملنا ما لا طاقه لنا به و اعف عنا و اغفر لنا و ارحمنا انک مولانا فانصرنا علی القوم الکافرین».
پروردگارا اگر ما فراموشی یا خطا کردیم ما را مواخذه مفرما. پروردگارا تکلیف طاقت فرسا بر ما قرار مده آن گونه که بر گذشتگان پیش از ما قراردادی. پروردگارا بار تکلیف فوق تحمل ما را بر دوش ما منه و ببخش و بیامرز گناه ما را و بر ما رحمت فرما تو مولا و سرپرست مایی پس ما را بر جمعیت کافران پیروز گردان.
سوره بقره آیه 285
تمام این دعاها در زمینه ارتقاء و رشد معنویت و تقریب جستن به ذات حق تعالی است و به همین سبب پس از ذکر این نمونه دعاها در قرآن کریم خداوند می‌فرماید: «فاستجاب لهم ربهم» «پس پروردگار دعای ایشان را اجابت کرد»
به خوبی روشن است که از مجموع این دعاها یک فقره از آنها هم آسایش و رفاه زندگی شخصی و وصول به متاع زودگذر عرصه دنیای مادی مورد درخواست قرار نگرفته است.
ائمه اطهار (ع) نیز همین الگوی باارزش از دعا را ارائه می‌دهند، نمونه بارز آن دعای کمیل از زبان امیر مومنان (ع) است که در بخشی از دعا چنین آمده است:
«یا رب قو علی خدمتک جوارحی و اشدد علی العزیمه جوانحی و هب لی الجد فی خشیتک و الداوم فی الاتصال بخدمتک … و من علی بحسن اجابتک و اقلنی عثرتی و اغفر زلتی»
و به اعضاء و جوارحم در مقام بندگیت نیرو بخش و ارکان وجودم را به خوف و خشیتت سخت بنیان ساز و پیوسته در خدمت به حضرتت موفق بدار و بر من منت گذار و دعایم را مستجاب فرما و از لغزشم درگذر و خطایم را ببخش.
تا اینکه نکته جالب توجه عبارت پس از این دعاست که شاهد گویای نکته مورد نظر است:
«فانک قضیت علی عبادک بعبادتک و امرتهم بدعائک و ضمنت لهم الاجابه»
که تو به لطف خویش به بندگانت دستور عبادت دادی وامر به دعا فرمودی و اجابت آن را ضمانت کردی.
که اشاره به مضمون آیه قرآن کریم است که در اینجا امیر مومنان (ع) ضمانت اجابت دعا از ناحیه پروردگار را به یک رشته دعاهایی نسبت می‌دهد که کلاًَ بر محور خواسته‌های معنوی دور می‌زند.
در حقیقت امیرمومنان (ع) در راستای دعای انبیاء و فرشتگان و اولیاء حق و مومنان به ارائه مصادیق دعاهای تضمین شده می‌پردازد و به ما گوشزد می‌کند که اینگونه دعا کنیم تا مورد اجابت باری تعالی قرار گیرد.
با مراجعه به دعاهای صحیفه امام سجاد (ع) نیز مصادیق روشن دعای مستجاب با ویژگی خاص خود به دست می‌آید که کلاً بر محور ارزشهای والای معنوی می‌چرخد به کلمات این دعا از امام عصر (عج) هم توجه کنیم:
«اللهم ارزقنا توفیق الطاعه و بعد المعصیه و صدق النیه و عرفان الحرمه و اکرمنا بالهدی و الاستقامه و سدد السنتنا بالصواب و الحکمه و املاء قلوبنا بالعلم و المعرفه و طهر بطوننا من الحرام و اشبهه …»
پروردگار توفیق طاعات و دوری از گناه را نصیب ما گردان و نیت با خلوص و معرفت به آنچه نزد تو محترم است عطا فرما و ما را به هدایت و استقامت (در راه توحید) کرامت فرما و زبان ما را به صدق و صواب و سخن حکیمانه گویا ساز و دل ما را از دانش و معرفت لبریز نما و ما را از تغذیه حرام (شبهه) منزه گردان.
تا انتهای دعا که یک کلمه به خواسته‌ها و متاع محدود دنیوی توجه نشده است.
سایر ائمه اطهار (ع) نیز دعاهای پربار و دارای والاترین مضامین را مطرح‌ کرده‌اند که همه آنها در راستای دست یابی به مقامات معنوی است.
عرفا و بزرگان بر این مطلب تأکید ورزیده‌اند که اصل دعا و راز و نیاز به درگاه پروردگار مطلوبیت ذاتی دارد زیرا فلسفه اصلی دعا و نجوای بنده با پروردگار، هدایت و رشد و تعالی انسان است حتی اگر متعلق دعا دارای خصوصیات مادی و کم ارزش باشد.
پس دعای واقعی و تضمین شده برای انسانهای مخلص دعایی است که راه حرکت انسان را به سوی حق تعالی هموار سازد، توکل به پروردگار را در آدمی افزایش دهد و او را به بی‌نیاز مطلق برساند اما این مسئله مانع از آن نیست که خداوند از روی فضل و رحمت خود برخی از خواسته‌های عادی و دنیوی بندگان را اجابت بفرماید از این رو ائمه طاهرین همواره بر این موضوع تأکید داشته‌اند که هر چه خواسته دارید از خدا بخواهید و فراوان دعا کنید.
از این رو بندگان در دعاهای واقعی که مورد اجابت قرار می‌گیرند می‌توانند فضل و رحمت الهی را تقاضا کنند تا ذات ربوبیت تفضلا برخی از دعاها و خواسته‌های مادی آنها را نیز مورد عنایت و اجابت خویش قرار دهد البته نباید از ثواب اخروی دعا غافل بود هر چند برای رفع مشکلات دنیوی و امور مادی باشد.
اگر منظور از آیه شریفه و ضمانت اجابت دعا، خواسته‌های دنیوی و امتیازات مادی و رفاهی نیز شامل شود یک نوع تناقض پیش می‌آید زیرا دنیا جایگاه آزمایش بشر است و خداوند طبق سنت قطعی خود دنیا را مکانی قرار داده که «دار باالبلاء محفوفه» و همین روبرو شدن با مشکلات زندگی در ساخته شدن انسان و رشد و تعالی او نقش اساسی دارد و هر کس از همین راه می‌تواند جایگاه واقعی خود را به دست آورد. انبیاء و بزرگان دین سخت‌ترین امتحان را در صحنه دنیا پشت سر گذاشتند تا به مقام والای قرب پروردگار نائل آمدند.
اگر قرار باشد با دعا دشواریهای زندگی دنیایی انسان حل گردد و پروردگار هم اجابت آنها را تضمین کرده باشد خداوند این سنت را بر دنیا حاکم نمی‌کرد و این خلاف حکمت الهی است که از یک سو مقدر فرماید که مردم را در محدوده دنیا با سختی‌ها و دشواری‌ها بیازماید و از سوی دیگر همین مجموعه سختی‌ها و دشواری‌های مقدر شده را با دعا رفع سازد در قران کریم می‌خوانیم: «احسب الناس ان یترکوا ان یقولوا امنا و هم لایفتنون»
آیا مردم گمان کردند همین که بگویند ایمان آورده‌ایم به حال خود رها می‌شوند و آزمایش نخواهد شد؟ سوره عنکوب آیه 2
ناگفته نماند که بخش دیگری از نارسائی‌ها و سختی‌های دنیا به عملکرد ناشیانه و غیر معقول خود انسان باز می‌گردد و باری تعالی هم با موهبت عقل و خرد، از انسان خواسته تا حد مقدور برای حل مشکلات خود تلاش کند.
نکته ای که از ذیل آیه مورد بحث می‌توان استفاده کرد این است که اگر مراد از عبادت در بخش پایانی آیه را که می‌فرماید: «الذین یستکبرون عن عبادتی سیدخلون جهنم داخرین» را دعا کردن بدانیم با صدر آیه که امر به دعا شده است تناسب و همخوانی بیشتری دارد زیرا دعا عصاره عبادت است و از سوی دیگر عبادت بیشتر با کلمات ستایش آمیز از مقام ربوییت و حمد و ثنا و سپاس نعمت‌های الهی بیان می‌شود در صورتی که دعای از اعماق وجود تقاضای عاجزانه است و با تضرع و اعتراف به حقارت و ناتوانی انسان همراه است و اینجاست که حالت کبر و غرور ابلهانه مستکبران آنها را به استنکاف از دعا کردن و اظهار عجز و تذلل و فقر در برابر ربوبیت وا می‌دارد و لذا خدای قاهر و مالک هستی به مستکبران هشدار می‌دهد که خوی استکباری و نخوت و غرور که مانع از دعا و تضرع و راز و نیاز به درگاه حق تعالی است سرانجامی جز شقاوت و خسران ابدی و عذاب اخروی برای آنان نخواهد داشت

پیشنهاد میشود :

فرستادن دیدگاه


عضویت در خبرنامه
  • 1.در صورتیکه تمایل دارید مطالب سایت به ایمیل شما ارسال شود لطفا ایمیل خود را در کادر زیر بنویسید.
  • 2.از ایمیل شما به هیچ عنوان استفاده تبلیغاتی نخواهد شد.
  • 3.هر شب فقط یک ایمیل برای شما ارسال میشود که هیچ گونه تبلیغاتی نداشته و فقط لینک مطالب جدید داخل آن خواهد بود.
  • 5.بعد از ثبت ایمیل کد فعال سازی به ایمیل شما ارسال میشود حتما روی لینک داخل ایمیل کلیک کنید تا ایمیل شما تایید شود
  • 6.در صورتی که ایمیل خود را تایید نکنید مطالب سایت برای شما ارسال نخواهد شد
  • 4.هر زمان که بخواهید فقط با یک کلیک عضویت شما حذف خواهد شد.


آخریـــن هـــای گـــالـــری عـــکـــس